Handhaving tijdens de dienstverlening

Samenvatting en conclusie

Met het van kracht worden van de Wet aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving (de fraudewet) op 1 januari 2013 is preventie nog urgenter geworden. De wet heeft ondermeer tot doel om via een zwaarder boeteregime potentiële fraudeurs af te schrikken. Op de korte termijn zullen burgers als gevolg van de nieuwe wet bij regelovertreding geconfronteerd worden met hogere boetes, die kunnen leiden tot hoge schuldenlasten, zodat langdurige terugbetalingen nodig zijn. Een consequentie is ook dat het uitvoeringsproces van de uitvoeringsinstanties complexer wordt: grotere administratieve inspanningen en een toename van de benodigde arbeidscapaciteit om de vorderingen te incasseren. Door de fraudewet is het voor gemeenten, SVB en UWV zodoende nog belangrijker geworden om fraude te voorkomen of te beperken. De Inspectie constateert dat geen van de onderzochte gemeenten in hun handhavingsbeleid een visie op de integratie van handhaving bij dienstverlening heeft opgenomen. De onderzochte gemeenten hebben evenmin meetbare doelen geformuleerd inzake de integratie van handhaving in de dienstverlenende processen, waardoor sturing niet mogelijk is. Ondanks de afwezigheid van een totaalvisie is er in de afgelopen jaren wel meer aandacht gekomen voor handhaving als onderdeel van het dienstverleningsproces, waarbij het accent ligt op een ‘strenge poort’. Dit is onder andere ingevuld door los van een beleidskader één of meer handhavingselementen te integreren in het aanvraagproces. Medio 2013 heeft UWV haar toekomstvisie op handhaving gepresenteerd, waarin zij aangeeft vooral risicogericht te willen handhaven. Daarbij wil zij alle bedrijfsonderdelen betrekken. Deze visie moet nog verder worden uitgewerkt en uitgerold in de organisatie. De Inspectie stelt vast dat alle gemeenten en UWV veel aandacht besteden aan het geven van voorlichting over de rechten en plichten tijdens de dienstverlening. Een meerderheid van de onderzochte gemeenten (9 van de 15) gebruikt ook risicoprofielen bij het onderzoek naar mogelijke fraude onder het zittende bestand of start daar binnenkort mee. UWV gebruikt risicoprofielen om na te gaan welke klanten zij moeten benaderen voor themaonderzoeken en telefonische controles naar mogelijke fraude. Naast risico gericht onderzoek op basis van risicoselectie vindt er door gemeenten en UWV ook onderzoek plaats op grond van ontvangen signalen van mogelijke fraude. Zowel UWV als de meeste gemeenten trachten de fraudealertheid van de medewerkers te vergroten. Daartoe worden opleidingen, training on the job, intervisie bijeenkomsten en coaching (door handhavingsspecialisten) ingezet. Samengevat vindt de Inspectie dat gemeenten veel energie steken in het voorkomen van fraude aan de poort. Wat UWV betreft blijkt, dat progressie is gemaakt bij een meer integrale aanpak van handhaving.